Identiteitsmanagement: de sleutel tot effectief leiderschap

Iedere persoon is uniek. Iedereen heeft eigen kwaliteiten, ambities en drijfveren. De tijd dat we van jongs af aan al wisten dat we de boerderij van pa over zouden nemen ligt al lang en breed achter ons. Iedereen moet kunnen zijn wie hij daadwerkelijk is. Goede leiders zijn zich hiervan bewust en geven hier ruimte aan, terwijl ze tegelijkertijd het psychologisch contract met de groep aangaan. Zij creëren een gezamenlijke identiteit waar mensen met veel onderlinge verschillen zich toch in herkennen.

Identiteitsmanagement is geen eenmalig project

Maar hoe creëer je een krachtige organisatie-identiteit? Een identiteit die de gezamenlijke ambitie in zich heeft, waarden en normen duidelijk maakt en gedrag richting geeft? Dit is geen simpele vraag, waar dus ook geen simpel antwoord op te vinden is. In veel organisaties zien wij dagelijks de zoektocht naar meer ruimte voor het individu en tegelijkertijd een nieuwe vorm voor wat die individuen dan moet verbinden. De identiteit van alle mensen maakt de identiteit van de organisatie. En de identiteit van de organisatie, afdeling, team of andere eenheid beïnvloedt de identiteit van de mensen.

De afstemming daartussen is geen eenmalig project of programma, maar een voortdurende wisselwerking. Bij Lagerweij noemen we die voortdurende afwisseling identiteitsmanagement.

Identiteitsmanagement is een belangrijke opgave voor het leiderschap in de organisatie. Het biedt een scala aan instrumenten dat we in kunnen zetten. Niet alleen traditionele interventies rond kernwaarden, cultuur en leiderschap, maar ook naar buiten gerichte handelingen zoals het verbeteren van de klanttevredenheid of een inspirerende innovatie zorgen voor trots, gemeenschappelijke focus en het vieren van successen. Twee elementen zijn cruciaal voor het leiderschap in de organisatie: nieuwsgierigheid en macht.

Wees nieuwsgierig

Nieuwsgierigheid vraagt om openheid naar elkaar en is een kerncompetentie van leiders. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar die openheid biedt wel inzichten die zorgen voor effectievere samenwerking. Zo zien wij in teams waarin mensen elkaars identiteiten leren kennen dat samenwerken meer effect heeft. Vooral als de druk toeneemt, blijft het moeilijk om hier tijd voor te vinden. Teamontwikkeling moet dan ook altijd uitgaan van het stimuleren van het verdiepende gesprek.

En gebruik je macht

Als tweede element macht. Vandaag de dag wordt er – zeker in Nederland – vaak fronsend naar macht gekeken. Maar een cruciaal inzicht is dat er een verschil is tussen ‘macht over’ en ‘macht door’. ‘Macht over’ is de ouderwetse carrot en stick, vaak door iemand van boven of buiten het team uitgevoerd. ‘Macht door’ ontstaat door het inzetten van de motivatie tot verandering. Om dat te kunnen doen, ben je als leidinggevende juist onderdeel van het team. Maar dat het om macht gaat is wel zeker, want om met de woorden van identiteitswetenschapper Alex Haslam (The new psychology of leadership, 2007) te spreken: “If you control the definition of identity, you can change the world”