Organiseer tijdelijk en vanuit vertrouwen

Waarom veranderen mensen in functionarissen?

Omdat mensen van nature graag kiezen voor gebaande paden en comfort. Het gebaande pad is aantrekkelijk omdat de omgeving van je verwacht dat je het neemt, zelfs als het de vorige keer niet tot het behalen van het doel leidde. Gebaande paden worden geformaliseerd in processen. Mensen doen niet meer wat effectief is, maar wat hoort en wat zij kennen uit ervaringen.

Wat beperkt deze slimme, zelfstandige professionals? Vaak is het vooral de angst om af te wijken van het collectief. Sociale angsten, zoals de angst om er niet bij te horen, zijn logisch te verklaren en bepalend geweest voor onze evolutie. Wie vroeger, tot aan de 20e eeuw in West-Europa, niet bij de groep hoorde, had geen onderdak en geen eten. Bij de groep horen zit in onze genen.

Bij de groep horen betekent ook conformeren. De angst om er niet bij te horen is diepgeworteld en was vroeger functioneel. Nu is het juist deze angst die voor problemen op de werkvloer zorgt en innovatie en doelgerichtheid in de weg zit.

Van angst naar vertrouwen

Op de horizontale as zien we de tijd. Emoties die betrekking hebben op wat er in het verleden is gebeurd (links) en emoties die betrekking hebben op wat we denken dat er gaat gebeuren (rechts). Op de verticale as staat de aard van de emotie: positief of negatief. Daarmee bedoelen we: positieve emoties zijn emoties die we in het dagelijks leven nastreven, negatieve emoties zijn emoties die we in het dagelijks leven proberen te vermijden.

Feelings are facts, in mooi Nederlands: emoties zijn er gewoon. De kunst is om (1) er ruimte aan te geven en daarna (2) vooral in te spelen op de emotie die het meeste perspectief biedt voor de toekomst: vertrouwen. Ruimte geven betekent dat je mensen aanmoedigt om te vertellen hoe ze zich voelen. Vaak is het zo dat het uiten van boosheid of angst een belangrijke stap is naar het juist achterlaten van die angst en boosheid. Vaak zien we dat alleen het gunstige toekomstperspectief van een verandering wordt belicht. Daarmee wordt geen recht gedaan aan wat er speelt.

Vergelijk in dit kader ook de verandercurve van Kübler-Ross (1969). Pas als er ruimte is geweest voor negatieve emoties, kan er ruimte komen voor positieve emoties Vertrouwen kweken doe je eigenlijk al door stap 1. Stap 1 zegt namelijk: je mag voelen wat je voelt als je hier werkt. Daarna staat de vraag centraal: hoe kunnen wij samen invulling geven aan de toekomst, die voor een deel onzeker is? Bestaande procedures en werkwijzen zijn in de praktijk een argument om vertrouwen niet uit onszelf te halen, maar uit het verleden van het collectief. Die reflex doorbreken we als iemand voldoende vertrouwen voelt; dé uitdaging voor duurzame effectiviteit van mensen in organisaties Scharmer noemt dat in zijn Theory U (2007): ‘het samen uithouden in het ongemak en vertrouwen op wat zal zijn’.

Organiseer tijdelijk

Hoe kun je dat vertrouwen stimuleren? Het is veel gevraagd om groter te zijn dan de biologisch ingegeven angst. Een oplossing moet daarom niet alleen gezocht worden in het zelfzekerder maken van de mens, maar ook in het afzwakken van de kracht van het systeem. En dit kan goed gedaan worden door dingen tijdelijk te organiseren. Door met elkaar een concreet einddoel te formuleren is er geen voedingsbodem voor onzekerheid over het waarom en komen de systemen niet buiten discussie te staan. Mensen bepalen samen richting, en zitten zelf aan de knoppen. En zo komen ze tot het punt dat ze merken dat een dergelijke samenwerking niet één keer, maar vaker zal lukken.

Laat vertrouwen maximaal floreren

Door tijdelijk te organiseren zorg je dat organisaties weer een middel worden om een doel te halen en niet een doel op zichzelf. In essentie is dan ieder individu in elke samenwerkingsconstellatie bezig met het toevoegen van waarde. En ieder individu is continu bezig met de vraag: op welke wijze voeg ik morgen waarde toe? Laten we vertrouwen op ons menselijk kapitaal. Een organisatie(vorm) die zelf verkiest tijdelijk te zijn, met een leider die ervoor zorgt dat ook zijn of haar positie tijdelijk is, is er één waar wij een voorbeeld aan zouden moeten nemen. Durf het vaste voor het flexibele te verruilen en laat vertrouwen maximaal floreren in jouw organisatie. Dat biedt het meeste perspectief op blijvend succes in de toekomst!

Verder lezen?

Lees dan hier onze nieuwste whitepaper! Hierin gaan de adviseurs van Lagerweij dieper in op de toekomst van mensenwerk: met achtergronden, trends en praktische voorbeelden en tips.